Jak rozmawiać z nastolatkiem, kiedy samemu trudno znaleźć początek rozmowy? Jestem ojcem dwojga nastolatków. Nie jestem psychologiem ani pedagogiem, jestem po prostu tatą. Przeczytałem rady UNICEF Polska, Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę i Amerykańskiej Akademii Pediatrii, i spisałem je po ludzku. Jest też jeden rodzinny przykład związany z rozmową w złości. Na końcu podaję telefony pomocowe i godziny ich działania. Informacje o telefonach są aktualne na 30 września 2026 roku.
Jak rozmawiać z nastolatkiem: 7 zasad
To rady organizacji dla rodziców nastolatków, które nie gwarantują, że każda rozmowa potoczy się gładko. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę zaznacza, że nie ma jednego skutecznego sposobu, bo młodzi ludzie różnie przechodzą dojrzewanie. Każda rozmowa z nastolatkiem może więc wyglądać inaczej. O budowaniu więzi w rodzinie pisałem we wpisie o silnych więziach rodzinnych.
1. Najpierw słuchaj, potem mów
Rodzice nastolatków często zastanawiają się, co powiedzieć. Amerykańska Akademia Pediatrii pisze na portalu HealthyChildren.org, że ważniejsze od tego, co powiemy, jest to, że słuchamy, i radzi wyłączyć rodzicielski alarm, czyli słuchać bez oceniania i natychmiastowej reakcji. To porada pediatrów, a sama strona zaznacza, że nie zastępuje porady lekarza.
UNICEF Polska przypomina, że kontakt wzrokowy, skinienie głową i zachęcający uśmiech to małe gesty, które pokazują dziecku, że ma naszą uwagę. W poradniku UNICEF Polska jest jedenaście wskazówek, jak rozmawiać z nastolatkiem. Uważne słuchanie nie wymaga gotowej odpowiedzi. Czasem wystarczy powstrzymać pierwszą ocenę.
2. Wybierz moment i miejsce
Rozmowa z nastolatkiem nie zawsze musi odbywać się przy stole, twarzą w twarz. UNICEF Polska pisze, że niektórzy nastolatkowie otwierają się łatwiej, gdy rozmowa toczy się podczas spaceru albo jazdy samochodem, a inni, gdy wiedzą, że nie potrwa długo, na przykład tuż przed wyjściem lub snem.
UNICEF podpowiada, żeby stworzyć okazję do rozmowy, na przykład przy wspólnym gotowaniu. Wyobraźcie sobie spokojną rozmowę przy przygotowywaniu posiłku, bez pośpiechu i bez oczekiwania, że od razu padnie odpowiedź na wszystko. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę radzi czekać, aż otworzy się „okno dialogu”, zatrzymać się wtedy, a jeśli nie ma warunków na spokojną rozmowę, zaproponować inny termin. UNICEF radzi też, by przy złym nastroju dziecka wybrać inną porę.
3. Pytaj konkretnie
UNICEF Polska radzi zamiast pytania „Jak było w szkole?” zapytać na przykład: „Co było dziś najtrudniejsze, a co okazało się sukcesem?”, bo młodzież chętniej otwiera się przy konkretnych tematach niż przy ogólnikach. To rada, którą znalazłem w materiałach UNICEF.
UNICEF podaje też przykłady pytań, na które nie da się odpowiedzieć samym „tak” albo „nie”: „Czy mógłbyś wyjaśnić, co masz na myśli, mówiąc…” oraz „Jak myślisz, jak byś się czuł, gdyby…”.
4. Zacznij od współczucia
Gdy młody człowiek mówi o trudnych uczuciach, dorosły może odruchowo podsunąć rozwiązanie albo zacząć dopytywać. UNICEF Polska radzi, żeby przy bolesnych uczuciach dziecka zareagować najpierw współczuciem, na przykład słowami „Przykro mi, że tak się czujesz” albo „To normalne, że jesteś zdenerwowany”.
Amerykańska Akademia Pediatrii ostrzega przed wyolbrzymianiem problemu. Nastolatek, który przychodzi z kłopotem, potrzebuje spokojnego, rozsądnego rozmówcy. Gdy rodzic przedstawia sprawę jako gorszą, niż nastolatek myślał, młody człowiek odchodzi bardziej zaniepokojony i może już nie wrócić.
Jednocześnie akademia radzi nie przesadzać ze współczuciem. Nastolatek potrzebuje kogoś, kto go wysłucha, a czasem wyolbrzymia albo mówi o uczuciach, które szybko mijają.
5. Bez wykładu i bez rozkazów
Amerykańska Akademia Pediatrii pisze krótko: rodziców, którzy wygłaszają wykłady, nikt nie słucha. Nastolatki mogą chętnie słuchać wartości i poglądów rodziców, pod warunkiem że nie są podane w sposób oceniający ani protekcjonalny.
UNICEF Polska radzi nie mówić dziecku, co ma robić, tylko zapytać, co możemy zrobić, żeby mu pomóc, i poszukać rozwiązania razem. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę pisze, że raczej nie należy w każdej sytuacji wyrażać własnej opinii, oceniać czy doradzać, co nie oznacza, że rodzic nie może mieć swojego zdania.
6. Nie rozmawiaj w złości
UNICEF Polska radzi nie rozmawiać z dzieckiem, gdy jesteśmy źli: odejść, wziąć oddech, uspokoić się i wrócić do rozmowy później. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę podpowiada, żeby przy utracie panowania nad emocjami zapytać siebie: „Moje dziecko jest dla mnie bardzo ważne, czy ono to teraz czuje i rozumie?”.
Z żoną mamy „zasady gry” na wypadek kłótni, a jedną z nich jest przerwanie rozmowy, gdy emocje biorą górę; opisałem je we wpisie o tym, jak nie kłócić się przy dzieciach. W 2020 roku po naszej kłótni o wydatki Zosia, która miała wtedy 11 lat, przybiegła z płaczem i zapytała, czy rodzice się rozwodzą; dla Natalii i mnie był to zimny prysznic i moment przełomowy.
Fundacja zaleca też, żeby nie wtajemniczać nastolatka zanadto w kłopoty zawodowe ani problemy w związku. Po kłótni o wydatki w 2020 roku wiem, że dzieci słyszą więcej, niż nam się wydaje. To moja osobista refleksja.
7. Rozmawiaj też o zwykłych rzeczach
Rozmowy z nastolatkiem nie muszą dotyczyć wyłącznie trudności. UNICEF Polska przypomina, że można dzielić się zabawnymi rzeczami i tym, co poszło dobrze, oraz szukać okazji do wspólnego śmiechu w sposób wygodny dla nastolatka. Komunikacja z nastolatkiem obejmuje też zwykłe, codzienne rozmowy.
Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę podpowiada, żeby filmy i seriale traktować jako pretekst do rozmowy i poznania przemyśleń dziecka. Pisze też, że nie trzeba ukrywać, gdy trudno nam o czymś rozmawiać. Moim zdaniem wspólne zajęcie daje okazję do rozmowy, choć nie musi ona pojawić się od razu. Pomysły na wspólny wieczór zebrałem w zestawieniu gier planszowych dla nastolatków.
Nastolatek nie chce rozmawiać: co wtedy
Gdy nastolatek nie chce rozmawiać, UNICEF Polska zauważa, że czasem nie jest mu łatwo mówić o tym, co go martwi, i radzi powiedzieć, że jesteśmy przy nim i gotowi go wysłuchać, oraz nie wymuszać rozmowy. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę zauważa, że gdy dziecko kolejny raz mówi „nic się nie stało”, a my widzimy co innego, z dużym prawdopodobieństwem nie radzi sobie z emocjami i nie umie zareagować inaczej. To opinia fundacji, która nie jest diagnozą.
Jak rozmawiać z nastolatkiem w takiej sytuacji? Można dać znać, że jesteśmy obok, i zaproponować rozmowę w innym terminie. Fundacja radzi czekać na spokojniejszy moment.
Kiedy sama rozmowa nie wystarcza: telefony pomocowe
Jeśli zastanawiacie się, gdzie szukać pomocy w problemach z nastolatkiem, UNICEF Polska radzi, by przy poczuciu, że nasze wsparcie nie wystarcza, zgłosić się do specjalisty. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę wymienia tu na przykład pedagoga lub psychologa szkolnego. Pod numerem 800 100 100 działa telefon dla dorosłych w sprawie bezpieczeństwa dzieci. Numery i godziny pochodzą z oficjalnych stron, stan na 30 września 2026 roku.
| Numer | Dla kogo | Kiedy działa |
|---|---|---|
| 116 111, telefon zaufania dla dzieci i młodzieży | dzieci i młodzież poniżej 18 lat; anonimowo, bezpłatnie, poufnie | codziennie, całą dobę; czat także codziennie całą dobę |
| 800 100 100, telefon dla dorosłych w sprawie bezpieczeństwa dzieci | dorośli w sprawie dzieci poniżej 18 lat; bezpłatnie, anonimowo | poniedziałek-czwartek 10:00-14:00, piątek 12:00-15:00; dyżur pedagoga lub psychologa: poniedziałek i środa 10:00-14:00 |
Pod numerem 116 111 działa telefon zaufania dla dzieci i młodzieży prowadzony przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę. Rozmowa jest anonimowa, bezpłatna i poufna, a telefon odbierają codziennie przez całą dobę psycholodzy i pedagodzy. Na stronie 116111.pl można też skorzystać z czatu.
Pod numerem 800 100 100 dorośli mogą bezpłatnie i anonimowo porozmawiać o bezpieczeństwie dzieci poniżej 18 lat. Grafik wskazuje dyżury od poniedziałku do czwartku w godzinach 10:00-14:00, a w piątki od 12:00 do 15:00; dyżur pedagoga lub psychologa przypada w poniedziałki i środy. Aktualny grafik dyżurów jest na stronie 800100100.pl.
Nie jestem specjalistą i nie oceniam, kiedy nastolatek potrzebuje pomocy; jeśli macie wątpliwości, zadzwońcie albo porozmawiajcie z pedagogiem lub psychologiem szkolnym. Nie muszę umieć wszystkiego. Wystarczy, że nastolatek wie, że jestem obok.
Często zadawane pytania
Jak rozmawiać z nastolatkiem, który nie chce rozmawiać?
Gdy nastolatek nie chce rozmawiać, UNICEF Polska radzi powiedzieć mu, że jesteśmy przy nim i gotowi go wysłuchać, oraz nie wymuszać rozmowy. Można zaproponować inną porę albo rozmowę podczas spaceru czy jazdy samochodem.
Czy rodzic może dawać nastolatkowi rady?
Rodzic może mieć własne zdanie i je powiedzieć: według Amerykańskiej Akademii Pediatrii nastolatki chętnie słuchają wartości rodziców, jeśli nie są podane oceniająco ani protekcjonalnie. UNICEF Polska radzi przy trudnej sprawie zapytać, co możemy zrobić, żeby pomóc.
Gdzie zadzwonić, gdy nastolatek nie radzi sobie z emocjami?
Nastolatek może zadzwonić na telefon zaufania dla dzieci i młodzieży pod numerem 116 111, który działa codziennie przez całą dobę. Dorośli mogą skorzystać z numeru 800 100 100 w sprawie bezpieczeństwa dziecka, zgodnie z grafikiem dyżurów. Można też porozmawiać z pedagogiem lub psychologiem szkolnym.
Paweł Kolasa
47 lat, tata dwójki nastolatków — Kuby (19) i Zosi (17). Mieszka z żoną Natalią w Katowicach, od 2022 prowadzi bloga Służba Rodzinie. Nie jest psychologiem. Nie jest pedagogiem. Jest tatą, który uczy się metodą prób i błędów — i dzieli się tym, co z tego wychodzi.
